Rak podstawnokomórkowy - postać barwnikowa

Autor: dr n. med. Jacek Calik

Kategoria: Dermatologia Artykuł opublikowano w CX News nr 1/51/2015

Barwnikowa postać raka podstawnokomórkowego (ang. pigmented basal cell carcinoma, pBCC) to rzadko występująca postać raka podstawnokomórkowego o dość zróżnicowanym obrazie dermatoskopowym. Zabarwienie tego nowotworu jest związane z obecnością melaniny w komórkach nowotworowych nabłonkowych (brak w nich melanocytów). 
 
 czerniak
 
Charakterystyczną cechą pBCC w dermatoskopii jest obecność: linii promienistych, kropek, grudek oraz obszarów bezstrukturalnych. W rakach podstawnokomórkowych nie obserwuje się ułożenia linii w sposób siateczkowy, rozgałęziony, zakrzywiony lub równoległy. Brak jest również struktury typu pseudopodia czy koła. Grudki najczęściej są barwy niebieskiej lub brązowej, mają różne rozmiary i kształty, mogą występować pojedynczo lub skupione wraz z kropkami barwy szarej, brązowej i niebieskiej, białymi obszarami bezstrukturalnymi oraz liniami promienistymi, które często zbiegają się w centralnie położonej grudce. Kolor grudek jest zależny od głębokości ich umiejscowienia. Te ułożone głębiej mają barwę niebieską, czym bliżej naskórka przechodzą przez barwę brązową, aż do czarnej. Naczynia krwionośne w pBCC mają kształt serpentynowaty lub rzadziej kłębuszkowy, często rozgałęziony, o grubości naczynia rozgałęzionego zbliżonego do głównego. 

Opis przypadku: 
55–letnia pacjentka skierowana przez lekarza POZ do poradni onkologicznej, celem leczenia zmiany podejrzanej o czerniaka skóry (ryc.1). Wg wywiadu, zmiana pojawiła się około 4 lata temu i systematycznie rosła, mimo to owrzodzenia w jej obrębie nie obserwowano. Pacjentka podaje, iż zmiana od samego początku miała czarno-niebieski kolor, z centralnie zlokalizowanym obszarem czerwonego zabarwienia. Za obecnością czerniaka u pacjentki przemawiały takie cechy kliniczne jak: lokalizacja zmiany na plecach (druga co do częstości występowania lokalizacja czerniaka skóry), ciemne zabarwienie z niebieskim i czerwonym odcieniem, nieregularne brzegi oraz występowanie obszarów o niskiej pigmentacji, co mogło by wskazywać na obszary regresji barwnika. 

Opisywana zmiana została oceniona przy użyciu dermatoskopu ręcznego Heine Delta 20. Wykonano zapis cyfrowy obrazu dermatoskopowego przy użyciu wideodermatoskopu FotoFinder (ryc. 2A). W badaniu dermatoskopowym uwidoczniono struktury przemawiające za niebarwnikowym pochodzeniem nowotworu. Uwidoczniono niebieskie grudki, obszary bezstrukturalne, linie promieniste oraz patologiczne naczynia (ryc. 2B). Całokształt obrazu wskazywał na obecność barwnikowej postaci raka podstawnokomórkowego. 
 
czerniak 

Pacjentka została zakwalifikowana do wycięcia chirurgicznego zmiany z założeniem, iż nowotwór ma pochodzenie nabłonkowe. Zmiana została usunięta jednoetapowo, z 5 mm marginesem. Wcześniejsze badanie dermatoskopowe pozwoliło na prawidłowe określenie charakteru zmiany, co z kolei umożliwiło odpowiednie leczenie pacjentki. 

Zmiana o charakterze czerniaka skóry w tej lokalizacji, zgodnie z prawidłowym postępowaniem onkologicznym, powinna być poddana biopsji wycinającej z marginesem około 1 mm, w celu umożliwienia pełnej oceny histopatologicznej, z oceną głębokości nacieku czerniaka oraz dalszym poszerzeniem blizny, z marginesem wycięcia zależnym od głębokości określonego nacieku nowotworu. Naciek czerniaka w skórze, większy niż 1 mm lub indeks mitotyczny komórek czerniaka większy niż 1 mitoza na mm², wiązałby się z wykonaniem dodatkowo biopsji węzła wartowniczego SLNB (Sentinel Lymph Node Biopsy), w celu oceny zaawansowania lokoregionalnego choroby oraz podjęcia dalszych decyzji terapeutycznych (limfadenektomia vs. obserwacja). Usunięcie raka skóry z tak wąskim marginesem, wiązałoby się ze zwiększonym ryzykiem wznowy miejscowej choroby. 

Wnioski: 
Rak podstawnokomórkowy skóry jest najczęstszym nowotworem złośliwym u ludzi rasy kaukaskiej. Postać barwnikowa tego nowotworu poprzez swoje cechy kliniczne, często jest błędnie rozpoznawana jako czerniak skóry. Użycie dermatoskopu znacząco zwiększa prawdopodobieństwo postawienia prawidłowego rozpoznania. Opisany powyżej przypadek kliniczny, wskazuje na przydatność dermatoskopii w procesie diagnostycznoleczniczym zmian barwnikowych skóry.



Ostatnio opublikowane artykuły w kategorii Dermatologia:

Nowa odsłona medicam 1000

Minęły dwa lata od premiery FotoFinder medicam 1000. Dziś mało kto wyobraża sobie codzienną praktykę dermatologiczną bez kamery wideodermatoskopowej z krystalicznie czystym obrazem. Niewątpliwie kamera medicam 1000 wyznaczyła najwyższy standard jakości, jednakże nadszedł czas na jej rewolucję.

Przyszłość sztucznej inteligencji w diagnostyce raka skóry

Wszyscy mówią o sztucznej inteligencji i choć dla wielu jest to wciąż abstrakcyjna koncepcja, w profilaktyce raka skóry stała się rzeczywistością. Oprogramowania eksperckie dostarczają wyniki oparte na AI (Artificial Intelligence), czyli tzw. sztucznej inteligencji, oferując dodatkowo szereg funkcji analitycznych.

Znaczenie refleksyjnej mikroskopii konfokalnej (RCM) in vivo w diagnostyce dermatologicznej

Refleksyjna mikroskopia konfokalna in vivo (ang. in vivo reflectance confocal microscopy, RCM), to nowoczesna, nieinwazyjna metoda diagnostyki obrazowej. Umożliwia ona wizualizację tkanek z dokładnością porównywalną do badania histologicznego w czasie rzeczywistym. W badaniu skóry możliwe jest zobrazowanie naskórka, warstwy brodawkowatej oraz górnej części warstwy siateczkowatej skóry właściwej, jak również przydatków skóry. Zdjęcia uzyskane metodą RCM, czyli tzw. przekroje optyczne tkanek, odpowiadają horyzontalnym przekrojom poszczególnych warstw skóry na określonej głębokości. Maksymalna głębokość obrazowania wynosi około 200-300 µm, co stanowi pewne ograniczenie w badaniu zmian nowotworowych, w bardziej zaawansowanych stadiach (guzy naciekające) lub zmian hiperkeratotycznych, w których zgrubienie naskórka uniemożliwia wgląd w głębsze warstwy.

Skin Cancer Unit- nowe podejście do diagnostyki i leczenia nowotworów skóry

Śledząc rozwój nauki oraz nowoczesnych technologii dotyczących diagnostyki i leczenia nowotworów skóry, naturalnym zjawiskiem jest tworzenie zespołów wielospecjalistycznych, które będą zajmować się kompleksowo tym wąskim, lecz wymagającym obszarem terapeutycznym. Zauważając potrzebę leczenia danego typu nowotworu w jednym ośrodku, począwszy od rozpoznania choroby, poprzez kompleksowe leczenie, a w ostateczności do objęcia pacjenta także opieką paliatywną, w Dolnośląskim Centrum Onkologii (DCO) powstał Skin Cancer Unit (SCU), oddział zajmujący się diagnostyką i leczeniem między innymi nowotworów skóry.