Współczesne możliwości zastosowania optycznej koherentnej tomografii we wczesnej diagnostyce jaskry

Autor: dr hab. Iwona Grabska-Liberek

Kategoria: Okulistyka Artykuł opublikowano w CX News nr 2/24/2008

 Wraz z szybkim rozwojem nowoczesnych, okulistycznych technik obrazowania w ostatnich latach, wczesna diagnostyka jaskry zyskuje nowe narzędzia, pomocne w rozpoznawaniu tej neuropatii. Jednym z takich urządzeń jest optyczna koherentna tomografia, na której znaczenie na tym polu, a takżemożliwe przyszłe zastosowania, zwrócono uwagę już ponad 10 lat temu1,2. Od tego czasu technika OCT stale się rozwijała – poprawiono rozdzielczość skanów oraz, co bardzo ważne z praktycznego punktu widzenia – wprowadzono normatywne bazy danych dla oceny parametrów warstwy włókien nerwowych siatkówki3,4.

Najistotniejszym jednak krokiem naprzód było skonstruowanie i wprowadzenie do użytku aparatów OCT z akwizycją obrazu opartą na tzw. domenie spektralnej czy fourierowskiej (w przeciwieństwie do stosowanej do tej pory domeny czasowej), gdzie ruchome zwierciadła zostały zastąpione przez spektrometr, analizujący częstotliwości widma światła. Aparaty te nazywane są przeważnie tomografami spektralnymi – SOCT. Obrazy uzyskiwane przy ich pomocy charakteryzują się wyjątkowo wysoką, niemal histologiczną dokładnością – rozdzielczość osiowa waha się od 5-6 µm, a poprzeczna od 15-18 µm. Oprócz skanów 2D możliwe jest także uzyskiwanie obrazów trójwymiarowych – ma to znaczenie przy prezentacji topografii tarczy nerwu II.

Kluczowy dla jakości obrazu i komfortu pacjenta jest także czas pobrania skanu pojedynczej linii – w SOCT nawet 250 krótszy niż w tradycyjnym OCT. W Klinice Okulistyki CMKP w Warszawie mieliśmy sposobność przetestowania aparatów SOCT i SOCT zawierające tzw. moduł jaskrowy. Były to: OCT Stratus (Zeiss), SOCT Copernicus (Reichert), 3DOCT-1000 (Topcon) i SOCT-SLO (OTI Ophthalmic Technologies Inc.). Pod hasłem „moduł jaskrowy” kryje się m.in. możliwość oceny grubości warstwy włókien nerwowych siatkówki wzdłuż okrężnego przekroju poprzecznego (B-skan) wokół tarczy nerwu wzrokowego, z ewentualnym odniesieniem do normatywnej bazy danych. Granica wewnętrzna i zewnętrzna są wyznaczane na przekroju arbitralnie, w odległości 3-4 mm od tarczy, możliwa jest także ich ręczna korekcja. Odniesienie do normy wyznaczane jest dla kolejnych sektorów i przedstawione zarówno w skali liczbowej, jak i w formie barwnych wykresów kołowych i histogramów. W niektórych z aparatów możliwe jest także wyznaczenie topografii stereometrycznej tarczy nerwu wzrokowego. Po obrysowaniu tarczy (ręcznym bądź automatycznym) określone zostają niektóre wskaźniki pierścienia nerwowo-siatkówkowego (objętość, powierzchnia), a także parametry zagłębienia (np. c/d, głębokość średnia, maksymalna i inne). Badania SOCT nie wymagają rozszerzenia źrenicy, jednak zwróciliśmy uwagę, że mydriaza, zwłaszcza przy wczesnych zmętnieniach soczewki, znacząco podnosi jakość uzyskiwanych skanów.

Na szczególną uwagę zasługuje SOCT-SLO, czyli spektralny optyczny koherentny tomograf sprzężony ze skaningowym o?almoskopem laserowym, umożliwiający akwizycję obrazu w systemie konfokalnym (współogniskowym) 5. Zaletą jest tumożliwość uzyskiwania oprócz przekrojów poprzecznych (jak w „klasycznym” OCT) także przekrojów podłużnych „en-face” (skany typu C). W diagnostyce jaskry umożliwia to uzyskanie obrazów planimetrycznych tarczy nerwu II, podobnych do konfokalnej o?almoskopii skaningowej (HRT), jednak z wyższą rozdzielczością6. Eksperymentalne określenie płaszczyzny powierzchni siatkówki oraz płaszczyzny referencyjnej (granica pierścień n-s/zagłębienie) dla szczegółowych pomiarów zostały zresztą zapożyczone z technologii użytej w aparacie HRT.

W celu weryfikacji rzeczywistej wartości diagnostycznej, powyższych urządzeń, we wczesnym wykrywaniu jaskry7, cenne będzie skonfrontowanie wyników pomiarów z innymi aparatami, stosowanymi już na tym polu: konfokalną skaningową oftalmoskopią laserową, perymetrią i przede wszystkim, z analizatoremgrubości warstwy włókien nerwowych – laserową polarymetrią skaningową GDx. Takie badania są prowadzone w naszej Klinice – wyniki przedstawimy wkrótce.

Literatura: [1] Kęcik T, Kasprzak J, Kęcik D, Samsel A. Obraz prawidłowej głowy nerwu wzrokowego w optycznej koherentnej tomografii. Okulistyka 1998; 1: 6-7 [2] Huang D, Swanson EA, Lin Cp et al. Optical Coherence Tomoghraphy. Science 1991 ;254 :1178-1181 [3]Carpineto P, CiancagliniM, Zuppardi E, Falconio G, Doronzo E, Mastropasqua L. Reliability of nerve fiber layer thickness measurements using optical coherence tomography in normal and glaucomatous eyes. Ophthalmology 2003; 110(1): 190-195 [4]Mok KH, Lee VW, So KF. Retinal nerve fiber layer measurement by optical coherence tomography in glaucoma suspects with shortwavelength perimetry abnormalities. J Glaucoma 2003; 12(1): 45-49 [5] Podoleanu AG, Dobre GM, Cucu RC et a. Combined multiplanar optical coherence tomography and confocal scanning ophthalmoscopy. J BiomedOpt 2004;9:86-93 [6] Rogers JA, Podoleanu AG, Dobre GM et al. Topography and volume measurements of optic nerve using en-face optical optical coherence tomogtaphy. Optic Express 2001;9:533-45 [7] JaffeG,CaprioliC.Optical Coherence Tomography to Detect and Manage Retinal Disease and Glaucoma. AmJ Ophthal. 2004 Jan; 137(1): 156-169.



Ostatnio opublikowane artykuły w kategorii Okulistyka:

Nawigowana terapia laserowa z zastosowaniem systemu Navilas® 577s

Navilas® jest cyfrowym systemem przeznaczonym do nawigowanej laseroterapii siatkówki w oparciu o obraz dna oka. Laser w połączeniu z funduskamerą obrazuje zmiany chorobowe w plamce i na obwodzie siatkówki w czasie rzeczywistym.

Laser nanosekundowy 2RT™ w terapii AMD. Nowe kryterium kwalifikacji

Od około 3 lat dostępny jest na polskim rynku medycznym nanosekundowy laser 532 nm, przeznaczony i zarejestrowany do terapii odmładzającej siatkówkę (retinal rejuvenation therapy; w skrócie 2RT™), u pacjentów ze średniozaawansowanymi stadiami zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (age related macular degenaeration – AMD). To pierwsza i jak dotąd jedyna metoda wykorzystywana do terapii schorzenia w tym stadium zaawansowania. Zabieg laserem 2RT™ to terapia, wokół której toczy się dyskusja co do jej skuteczności, a jednocześnie i przede wszystkim terapia, z którą wiązane są nadzieje na zahamowanie postępu AMD do stadiów zaawansowanych.

Fiksacja transskleralna soczewek wewnątrzgałkowych techniką Yamane (double-needle technique)

Każdy z mikrochirurgów operujących zaćmę spotyka się w codziennej praktyce z pacjentami wymagającymi wszczepienia soczewki wewnątrzgałkowej w sytuacji braku wsparcia tylnej torebki (pierwotnie lub wtórnie). Najczęściej stosowane techniki operacyjne wykorzystują soczewki mocowane do tęczówki przy pomocy klipsów, soczewki do podszycia do twardówki oraz coraz rzadziej stosowane soczewki przedniokomorowe. Wprowadzona przez Shin Yamane w 2017 roku metoda fiksacji soczewki przeztwardówkowo, wydaje się mieć przewagę nad wcześniej stosowanymi rozwiązaniami. Wykorzystuje ona niskotemperaturową diatermię do zabezpieczenia haptenów w obrębie tunelu twardówkowego. Wymienione wyżej, standardowe metody, mogą przyczyniać się do redukcji komórek śródbłonka rogówki, wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego, powstawania obwodowych zrostów przedniokomorowych czy, jak w przypadku soczewek podszywanych, do mechanicznego uszkodzenia szwów i przemieszczenia soczewki do komory ciała szklistego. Dodatkową zaletą techniki Yamane jest łatwa dostępność soczewek wewnątrzgałkowych, ponieważ wykorzystuje ona standardowe soczewki trzyczęściowe, które są obecne na większości bloków operacyjnych.