Zastosowanie refleksyjnej mikroskopii konfokalnej w diagnostyce tocznia rumieniowatego krążkowego

Autorzy: prof. dr hab. n. med. Anna Wojas-Pelc, lek. Katarzyna Podolec

Kategoria: Dermatologia Artykuł opublikowano w CX News nr 1/51/2015

Toczeń rumieniowaty krążkowy oraz rozsiany toczeń rumieniowaty krążkowy uznawane są obecnie za odmianę liszaja rumieniowatego skórnego. W przebiegu wymienionych schorzeń zmiany lokalizują się głównie w okolicy skóry eksponowanej na promieniowanie ultrafioletowe - twarzy, małżowinach usznych dekolcie oraz powierzchniach wyprostnych przedramion. Zmiany skórne najczęściej mają charakter okrągłych lub owalnych, nacieczonych blaszek rumieniowych z występującymi w ich obrębie teleangiektazjami, złuszczaniem oraz rogowaceniem mieszkowym. Ustępują one centralnie z pozostawieniem odbarwionych, zanikowych blizn, które często szpecą twarz pacjenta. 

Pomimo dość charakterystycznych objawów klinicznych tocznia krążkowego nadal - ze względu na występowanie odmian atypowych oraz chorób mogących imitować jego obraz kliniczny schorzenia - w diagnostyce liszaja rumieniowatego główną rolę odgrywa badanie histopatologiczne, niekiedy z zastosowaniem immunofluorescencji bezpośredniej. Alternatywą dla tradycyjnej biopsji chirurgicznej skóry z następowym badaniem histopatologicznym może w przyszłości stać się refleksyjna mikroskopia konfokalna. Badanie to umożliwia obrazowanie zmiany skórnej w czasie rzeczywistym in vivo dzięki przyłożeniu głowicy lasera do powierzchni skóry zmienionej chorobowo u badanego pacjenta. Badanie to jest nieinwazyjne oraz powtarzalne, co daje możliwość monitorowania przebiegu licznych zmian skórnych bez narażenia zdrowia pacjenta. Refleksyjna mikroskopia konfokalna umożliwia obrazowanie w czasie rzeczywistym poszczególnych warstw naskórka oraz powierzchownych warstw skóry właściwej z rozdzielczością zbliżoną do konwencjonalnej histopatologii. Uzyskane tą metodą zdjęcia łączone są w obrazy wielkości do 500x500 μm1. Ponadto oprogramowanie mikroskopu pozwala na połączenie poszczególnych zdjęć w krótki film, co niejednokrotnie ułatwia ocenę patologii naskórka oraz powierzchownych warstw skóry właściwej2
 
DLE 

W diagnostyce przewlekłych chorób zapalnych skóry z zastosowaniem klasyfikacji bazującej na zmianach obrazu mikroskopowego zastosowanie obecnie znajduje podział na cztery główne grupy schorzeń, w przebiegu których dominują kolejno: zapalenie skóry ze spongiozą (np. atopowe zapalenie skóry, wyprysk), zapalenie skóry z hiperkeratozą (np. łuszczyca, łojotokowe zapalenie skóry), nienowotworowe zaburzenia barwnikowe (np. bielactwo) oraz zmiany o typie liszajowatego zapalenia skóry (interface dermatitis) – którego przykładem jest liszaj rumieniowaty. W obrazach refleksyjnej mikroskopii konfokalnej zmiany typu interface dematitis widoczne są jako występowanie okrągłych i poligonalnych struktur komórkowych o średnim indeksie refrakcji zlokalizowanych na poziomie złącza skórno – naskórkowego. Opisywane komórki mogą występować zarówno pojedynczo jak i w skupiskach w obrębie wykwitów skórnych3. W toczniu rumieniowatym zmiany te występują ogniskowo, często prowadząc do zatarcia charakterystycznej obrączkowatej struktury brodawek skórnych. Występowanie zlokalizowanych zmian o typie interface dermatitis jest obecnie uznawane za jedno z głównych kryteriów diagnostycznych tocznia rumieniowatego krążkowego w badaniach RCM. Drugim głównym kryterium w diagnostyce DLE jest wykazanie obecności komórek zapalnych występujących w naskórku, skórze właściwej oraz nacieków zapalnych przydatków skóry4. Komórki zapalne - okrągławe lub poligonalne komórki o średnim indeksie refrakcji – tworzą widoczne nacieki pomiędzy keratynocytami poszczególnych struktur skóry oraz naskórka przydatków. Do kryteriów mniejszych zalicza się okołonaczyniowe nacieki komórek zapalnych, hiperkeratozę okolicy lejków mieszków włosowych oraz degenerację włókien kolagenowych w powierzchownych warstwach skóry właściwej. Charakterystyczne dla przebiegu DLE rogowacenie mieszkowe, dające w badaniu klinicznym oraz dermoskopowym obraz czopów rogowych w ujściach mieszków włosowych w badaniu refleksyjnej mikroskopii konfokalnej widoczne jest jako masywne złogi materiału o bardzo wysokim indeksie refrakcji zlokalizowane w lejkach mieszków włosowych. W okolicy tak zmienionych przydatków skóry, w powierzchownej części warstwy brodawkowatej obserwuje się słabo odgraniczone od otaczających struktur pogrubiałe, sklerotyczne włókna kolagenowe głównie o linijnym układzie.

We wstępnych badaniach nad zastosowaniem RCM w ocenie zmian skórnych w przebiegu DLE Ardigo i wsp. opisywali też częste występowanie spongiozy, czyli dezorganizację struktur naskórka tworzących ciemniejsze obszary w obrębie warstwy kolczystej z poszerzeniem przestrzeni międzykomórkowych. Występujące w warstwie kolczystej jasne, słabo odgraniczone od otoczenia komórki o rozmiarach większych od otaczających keratynocytów i o okrągłym i poligonalnym kształcie świadczą o obecności obumarłych keratynocytów. Charakterystyczne dla tocznia rumieniowatego krążkowego poszerzone naczynia krwionośne są widoczne jako okrągłe lub linijne struktury w warstwie brodawkowatej skóry, często otoczone przez obfite nacieki niewielkich, jasnych komórek zapalnych. Dzięki zastosowaniu RCM in vivo możliwa jest obserwacja zwiększonego przepływu krwi przez opisywane zmiany skórne w czasie rzeczywistym, czego nie umożliwia standardowa mikroskopia świetlna. 

Obecnie w diagnostyce tocznia rumieniowatego nadal złotym standardem pozostaje badanie histopatologiczne z zastosowaniem immunofluorescencji bezpośredniej. RCM znajduje coraz większą rolę jako diagnostyczna metoda pomocnicza, pozwalająca przede wszystkim na precyzyjne określenia miejsca wykonania biopsji chirurgicznej oraz obserwację efektów terapeutycznych. Dzięki coraz szerszej dostępności refleksyjnej mikroskopii konfokalnej w wybranych ośrodkach naukowych toczą się prace nad standaryzacją wytycznych diagnostyki zmian skórnych o typie tocznia rumieniowatego krążkowego z zastosowaniem RCM.
 
 
 
Bibliografia:
  1. González S., Gilaberte-Calzada Y.: In vivo reflectancemode confocal microscopy in clinical dermatology and cosmetology. Int J Cosmet Sci 2008, 30, 1-17.
  2. Gonza´lez S, Gilaberte-Calzada Y, Gonza´lez-Rodrı´guez A, Torres A, Mihm MC Jr. In vivo reflectance-mode confocal scanning laser microscopy in dermatology. Adv Dermatol. 2004;20:371-387.
  3. Hoogedoorn L1, Peppelman M, van de Kerkhof PC, van Erp PE, Gerritsen MJ. Br J Dermatol. 2014 Oct 30. doi: 10.1111/bjd.13499. [Epub ahead of print]The value of in vivo Reflectance Confocal Microscopy in monitoring and diagnosis of inflammatory and infectious skin diseases - A Systematic Review.
  4. Wassef C1, Mateus R, Rao BK. J Drugs Dermatol. 2012 Sep;11(9):1111-3. In vivo reflectance confocal microscopy features of discoid lupus erythematosus. 



Ostatnio opublikowane artykuły w kategorii Dermatologia:

Nowa odsłona medicam 1000

Minęły dwa lata od premiery FotoFinder medicam 1000. Dziś mało kto wyobraża sobie codzienną praktykę dermatologiczną bez kamery wideodermatoskopowej z krystalicznie czystym obrazem. Niewątpliwie kamera medicam 1000 wyznaczyła najwyższy standard jakości, jednakże nadszedł czas na jej rewolucję.

Przyszłość sztucznej inteligencji w diagnostyce raka skóry

Wszyscy mówią o sztucznej inteligencji i choć dla wielu jest to wciąż abstrakcyjna koncepcja, w profilaktyce raka skóry stała się rzeczywistością. Oprogramowania eksperckie dostarczają wyniki oparte na AI (Artificial Intelligence), czyli tzw. sztucznej inteligencji, oferując dodatkowo szereg funkcji analitycznych.

Znaczenie refleksyjnej mikroskopii konfokalnej (RCM) in vivo w diagnostyce dermatologicznej

Refleksyjna mikroskopia konfokalna in vivo (ang. in vivo reflectance confocal microscopy, RCM), to nowoczesna, nieinwazyjna metoda diagnostyki obrazowej. Umożliwia ona wizualizację tkanek z dokładnością porównywalną do badania histologicznego w czasie rzeczywistym. W badaniu skóry możliwe jest zobrazowanie naskórka, warstwy brodawkowatej oraz górnej części warstwy siateczkowatej skóry właściwej, jak również przydatków skóry. Zdjęcia uzyskane metodą RCM, czyli tzw. przekroje optyczne tkanek, odpowiadają horyzontalnym przekrojom poszczególnych warstw skóry na określonej głębokości. Maksymalna głębokość obrazowania wynosi około 200-300 µm, co stanowi pewne ograniczenie w badaniu zmian nowotworowych, w bardziej zaawansowanych stadiach (guzy naciekające) lub zmian hiperkeratotycznych, w których zgrubienie naskórka uniemożliwia wgląd w głębsze warstwy.

Skin Cancer Unit- nowe podejście do diagnostyki i leczenia nowotworów skóry

Śledząc rozwój nauki oraz nowoczesnych technologii dotyczących diagnostyki i leczenia nowotworów skóry, naturalnym zjawiskiem jest tworzenie zespołów wielospecjalistycznych, które będą zajmować się kompleksowo tym wąskim, lecz wymagającym obszarem terapeutycznym. Zauważając potrzebę leczenia danego typu nowotworu w jednym ośrodku, począwszy od rozpoznania choroby, poprzez kompleksowe leczenie, a w ostateczności do objęcia pacjenta także opieką paliatywną, w Dolnośląskim Centrum Onkologii (DCO) powstał Skin Cancer Unit (SCU), oddział zajmujący się diagnostyką i leczeniem między innymi nowotworów skóry.