Łysienie czołowe bliznowaciejące* – opis przypadku i leczenia w 12-miesięcznej obserwacji

Fot.1.
Do lekarza dermatologa zgłosiła się 56-letnia kobieta zaniepokojona stopniową utratą włosów w zakresie linii owłosienia na czole. Pacjentka w wywiadzie podała, że nie jest w stanie precyzyjnie oszacować początku dolegliwości. Okazała jednak lekarzowi zdjęcia sprzed 4 lat, których to analiza rzeczywiście wykazała istotne przesunięcie się linii włosów w okolicy czołowej. Chora nie przyjmowała na stałe żadnych leków, a regularnie wykonywane badania laboratoryjne nie posiadały istotnych odchyleń od normy. Dodatkowo pacjentka od około roku odczuwała umiarkowanie nasilony świąd skóry w okolicy czoła, a przy nawet niewielkim dotyku włosów w tej okolicy – wrażenie „bolesności mieszków włosowych”. W badaniu stwierdzono wygładzoną skórę w zakresie czoła (zwłaszcza w okolicy granicy owłosienia), objaw samotnego włosa i umiarkowanie wyrażone rogowacenie okołomieszkowe (Fot. 1.).
 
W badaniu trichoskopowym z zastosowaniem wideodermoskopu FotoFinder, stwierdzono minimalny stan zapalny w okolicy mieszków włosowych oraz umiarkowanie nasilone cechy rogowacenia okołomieszkowego. Skóra w okolicy zachowanych mieszków włosowych nie wykazywała patologicznego, a także nadmiernego unaczynienia. (Fot. 2). W okolicy skóry czołowej nie odnotowano obecności mieszków włosowych. Tło na obszarze objętym badaniem opisano jako różowo-blade, zaś ognisko koloru kości słoniowej (Fot. 3). Na skórze pozostałego obszaru głowy nie wykryto patologii. Brwi i rzęsy były obecne.
Fot.2. 
 
W oparciu o obraz kliniczny, szczegółowy wywiad i wyniki badania trichoskopowego rozpoznano u pacjentki łysienie czołowe bliznowaciejące.
Łysienie czołowe bliznowaciejące jest schorzeniem o niepoznanym dogłębnie patomechanizmie. Dane epidemiologiczne wskazują na częstszą zapadalność kobiet, szczególnie tych w okresie okołomenopauzalnym. Szczyt zachorowań przypada na 50 rok życia. Choroba klasyfikowana jest jako łysienie bliznowaciejące, co oznacza, że utrata włosów jest trwała, a w miejscu ich ubytku dochodzi do włóknienia i uformowania blizny.
Bardzo charakterystycznym objawem klinicznym jest, obserwowana na przestrzeni kilku lat, stopniowa utrata włosów w linii czoła. Częstym objawem wyprzedzającym jest utrata brwi, której akurat nie odnotowano u przedstawianej pacjentki.
 
Badanie trichoskopowe jest niezbędne do postawienia diagnozy. Stwierdzono bowiem umiarkowanie wyrażone rogowacenie okołomieszkowe i rumień wokół mieszków włosowych. Szczególnie warte podkreślenia jest to, że zarówno rogowacenie, jak i okołomieszkowy stan zapalny są dużo mniejsze niż w przypadku innych łysień bliznowaciejących (liszaju płaskiego mieszkowego czy tocznia rumieniowatego skórnego z zajęciem skóry owłosionej głowy). Jest to istotna cecha różnicująca.
 
Fot.3.
Nie ma obecnie standardów leczniczych w FFA. W terapii wykorzystuje się głównie preparaty o działaniu przeciwzapalnym (hydroksychlorochina, miejscowe steroidy), których skuteczność jest ograniczona. Nierzadko, nawet w wyniku zastosowania leczenia, choroba (utrata włosów) postępuje. Jednym z ważnych markerów stabilizacji schorzenia jest zmniejszenie rogowacenia okołomieszkowego i rumienia (zapalenia) wokół mieszków włosowych.
 
Po konsultacji i wizualnej ocenie stanu pacjentki, włączono leczenie ogólne hydroksychlorochiną oraz miejscowe z podaniem preparatów zawierających betametazon, kwas salicylowy i minoksidil.
 
W wyniku przeprowadzonej terapii, w przeciągu kolejnych 4 miesięcy uzyskano zadowalające zmniejszenie okołomieszkowego odczynu zapalnego i rogowacenia (Fot. 4). W rocznej dalszej obserwacji, w wyniku kontynuacji leczenia osiągnięto stabilizację choroby.
 
Fot.4. 
Badanie trichoskopowe z możliwością archiwizacji obrazu (jak w przypadku systemów FotoFinder), jest nieocenioną metodą pozwalającą na obiektywną ocenę skuteczności podjętego leczenia w FFA. Dzięki temu możliwe jest bardziej precyzyjne dobranie dawek leków, a w przypadku preparatów miejscowych monitorowanie i określanie m.in. częstotliwości ich aplikacji. ♦
 
*z ang. frontal fibrosing alopecia; FFA
 
Piśmiennictwo:
Vano-Galvan S, et al. Frontal fibrosing alopecia: a multicenter review of 355 patients. J Am Acad Dermatol. 2014;70(4):670. Epub 2014 Feb 5.
MacDonald A, et al. Frontal fibrosing alopecia: a review of 60 cases. J Am Acad Dermatol. 2012;67(5):955.
Tosti A, et al. Lonely hair: a clue to the diagnosis of frontal fibrosing alopecia. Arch Dermatol. 2011 Oct;147(10):1240.
Lin J, et al. Hypopigmentation in frontal fibrosing alopecia.
J Am Acad Dermatol. 2017;76(6):1184.
Donati A, et al. Facial papules in frontal fibrosing alopecia: evidence of vellus follicle involvement. Arch Dermatol.
2011 Dec;147(12):1424-7. 



Ostatnio opublikowane artykuły w kategorii Dermatologia:

Zastosowanie refleksyjnej mikroskopii konfokalnej w diagnostyce czerniaka skóry

Refleksyjna mikroskopia konfokalna in vivo (ang. in vivo reflectance confocal microscopy, RCM) to nowoczesna, nieinwazyjna metoda obrazowania skóry. Pozwala zwizualizować tkanki w rozdzielczości porównywalnej do tej uzyskiwanej w klasycznym badaniu histopatologicznym. Podczas badania skóry można zobrazować: naskórek wraz z jego warstwami oraz skórę właściwą - warstwę brodawkowatą i górną część warstwy siateczkowatej, a także przydatki skóry. Zdjęcia uzyskane techniką RCM - tzw. przekroje optyczne - odpowiadają horyzontalnym przekrojom poszczególnych warstw skóry na określonej głębokości, a jej maksymalna wartość w tej technice wynosi około 200-300 μm. Jest to największe ograniczenie tej metody obrazowania, szczególnie w przypadku zaawansowanych zmian nowotworowych. Naciekające głęboko guzy lub towarzyszące im zgrubienia naskórka uniemożliwiają prawidłowy wgląd w głębsze warstwy podczas badania RCM. 

Nowoczesne zarządzanie leczeniem pacjentów z wypadaniem włosów

Co słyszy pacjent z problemem nadmiernego wypadania włosów, gdy zadzwoni do kliniki, żeby umówić się na konsultację? Jeśli najbliższy termin jest jutro lub pojutrze, nie ma problemu. Co, jeśli konsultacja może się odbyć najwcześniej za tydzień lub - co gorsza - za miesiąc? Mając to na uwadze, współpracę z pacjentem warto rozpocząć już w trakcie oczekiwania na konsultację dermatologiczną. 

Testymonial

Osoby, które mają problemy ze skórą głowy i nadmiernym wypadaniem włosów, są bardzo wrażliwymi pacjentami. Tym bardziej doceniają kompleksową opiekę i przejrzystość informacji oraz ekspresowe wdrożenie leczenia. Warto też podkreślić, że zoptymalizowany proces diagnostyczny pozwala na zwiększenie efektywności pracy lekarza. ♦

Vexia - nowa odsłona klasyki

26 maja 2021 r. weszło w życie rozporządzenie UE dotyczące wyrobów medycznych 2017/745, zastępujące dotychczasową dyrektywę Rady Europejskiej 93/42/EWG. Tym samym, firmy zajmujące się produkcją i sprzedażą urządzeń medycznych na europejskim rynku zostały zobowiązane do działania zgodnie z nowymi wytycznymi. Spowodowało to niemałe zamieszanie wśród producentów z branży, a ogrom dokumentacji i kontroli przerósł niejedną znaną markę. 

Studium przypadku - trichoskopia

45-letnia pacjentka zgłosiła się z powodu kilku ognisk łysienia wielkości do 1 cm, które były zlokalizowane w okolicy wierzchołka głowy i którym towarzyszył silny świąd (fot. 1.). W obrębie zmian obecne były rzadkie i krótkie łodygi włosów. Wywiad chorobowy był kilkumiesięczny.